بیماری آب سیاه چه علائمی دارد؟
در مراحل ابتدایی، آب سیاه چشم (گلوکوم) علائم و نشانههای خاصی ندارد و این باعث میشود که بسیاری از افراد از وجود مشکل خبر نداشته باشند. این بیماری به صورت تدریجی پیش میرود و در مراحل پیشرفتهتر ممکن است علائم خاصی ظاهر شود. در مواقعی که گلوکوم به مراحل پیشرفتهتر رسیده باشد، ممکن است برخی از علائم و نشانههای زیر ظاهر شوند:
- تاری دید (دیدن اشیاء مبهم یا محدود شدن دید)
- دیدن حلقههای رنگی یا نوری اطراف منابع نور (دیدن هاله نوری)
- کاهش دید شبانه
- احساس درد یا فشار در یک چشم یا هر دو چشم
- احساس تخلیه مایع از چشم
- تغییر در رنگ قرمز یا قهوهای عنبیه چشم (بخش سفید چشم)
- حالت تهوع یا استفراغ
همانطور که اشاره کردیم گلوکوم در مراحل اولیه خود معمولاً بیعلامت است، بنابراین برنامهریزی برای چکاب دورهای، به ویژه برای فرد دارای عوامل خطر مانند سن بالا یا سابقه خانوادگی گلوکوم ، اهمیت دارد. تشخیص و درمان زودهنگام گلوکوم میتواند از افت بینایی جلوگیری کند و سلامت چشم را حفظ کند.

علت ایجاد آب سیاه در چشم چیست؟
آب سیاه چشم یا گلوکوم اساساً ناشی از اختلال در جریان مایع زلالیه چشم است. چشم به طور مداوم مایعی به نام زلالیه تولید میکند که باید از طریق ناحیهای به نام زاویه تخلیه خارج شود. این فرآیند فشار داخل چشم یا IOP را در سطح مناسبی حفظ میکند. اگر زاویه تخلیه به درستی کار نکند، زلالیه داخل چشم انباشته شده و باعث افزایش فشار داخل چشم میشود. این افزایش فشار به عصب بینایی آسیب وارد کرده و باعث ایجاد گلوکوم میشود.
انواع بیماری آب سیاه
به طور کلی دو نوع آب سیاه چشم وجود دارد که عبارتند از: گلوکوم با زاویه باز و گلوکوم با زاویه بسته
گلوکوم با زاویه باز
این نوع شایع ترین نوع گلوکوم است و به تدریج اتفاق می افتد. زمانی که مایعات چشم آنطور که باید تخلیه نمی شوند فشار چشم افزایش یافته و باعث آسیب به عصب بینایی می شود. این نوع گلوکوم بدون درد است و در ابتدا تغییری در بینایی ایجاد نمی کند.

گلوکوم زاویه بسته
که به آن “آب سیاه با زاویه بسته” یا “آب سیاه با زاویه باریک” نیز گفته می شود. این نوع بیماری زمانی اتفاق میافتد که عنبیه فرد بسیار نزدیک به زاویه تخلیه در چشم او باشد. عنبیه در نهایت می تواند زاویه تخلیه را مسدود کند. هنگامی که زاویه تخلیه به طور کامل مسدود شود، فشار چشم بسیار سریع افزایش می یابد و فرد دچار حمله حاد چشمی می شود. این حمله با علائمی مانند چشم درد، سردرد و تهوع همراه است و فرد فورا باید به پزشک مراجعه کند وگرنه ممکن است بینایی خود را از دست دهد.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به بیماری آب سیاه چشم قرار دارند؟
بیماری آب سیاه چشم یا گلوکوم میتواند هر کسی را تحت تأثیر قرار دهد، اما برخی از عوامل و شرایط میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. احتمال ابتلا به بیماری آب سیاه چشم در افرادی با شرایط زیر بیشتر از بقیه افراد است:
- افراد مسن و افراد بالای ۴۰ سال سن؛
- افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری آب سیاه؛
- افراد دارای فشار خون بالا؛
- افراد دارای فشار چشم بالا؛
- افرادی که قرنیه چشم آن ها نازک است؛
- افراد مبتلا به دیابت و میگرن؛
- بیمارانی که به مدت طولانی داروهای استروئیدی مصرف کرده اند.
روش های تشخیص آب سیاه چشم
تشخیص گلوکوم نیاز به انجام چند معاینه تخصصی دارد. از جمله روش های تشخیص آب سیاه چشم می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- اندازهگیری فشار داخل چشم (تونومتری).
- معاینه زاویه چشم
- معاینه عصب بینایی
- اندازهگیری میدان بینایی
- عکسبرداری عصب بینایی یا تصویربرداری کامپیوتری
- اندازهگیری ضخامت مرکز قرنیه

روش های درمان آب سیاه
آسیب گلوکوم دائمی است و قابل برگشت نیست. اما دارو و جراحی به جلوگیری از آسیب بیشتر کمک می کند. برای درمان گلوکوم، چشم پزشک ممکن است از یک یا چند درمان زیر استفاده کند:
دارو
آب سیاه معمولاً با داروی قطره چشم کنترل می شود. قطره های چشمی که هر روز باید استفاده شوند، فشار چشم را کاهش می دهد. برخی از قطره ها این کار را با کاهش مقدار مایع آبی(زلالیه) که چشم تولید می کند انجام می دهند. برخی دیگر با کمک به جریان بهتر مایع در زاویه چشم، فشار را کاهش می دهند. داروهای گلوکوم می توانند به بیماران مبتلا به آن کمک کنند بینایی خود را حفظ کنند، اما ممکن است عوارض جانبی نیز ایجاد کنند. برخی از قطره های چشمی ممکن است باعث عوارض زیر شوند:
- خارش
- قرمزی چشم
- تغییرات در نبض و ضربان قلب
- تغییرات در سطح انرژی
- تغییرات در تنفس (به خصوص اگرفرد آسم یا مشکلات تنفسی داشته باشد)
- خشکی دهان
- تاری دید
- رشد مژه
- تغییر در رنگ چشم، پوست اطراف چشم یا ظاهر پلک
همه داروها می توانند عوارض جانبی داشته باشند. برخی از داروها در صورت مصرف با سایر داروها می توانند مشکلاتی ایجاد کنند. مهم است قبل از استفاده از داروهای درمان آب سیاه فهرستی از داروهایی را که به طور منظم مصرف می کنید به پزشک خود بدهید.

جراحی لیزر آب سیاه
جراحی لیزری معمولا در مطب چشم پزشک یا یک مرکز جراحی سرپایی انجام می شود. از جمله جراحی لیزر برای آب سیاه چشم می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تربکولوپلاستی لیزر آرگون (ALT): یک روش لیزری است که برای باز کردن دفع مایعات استفاده میشود. با استفاده از لیزر آرگون، تکههایی از بافت اطراف زاویه تخلیه چشم باز میشوند تا مایع داخل چشم بهتر دفع شود و فشار داخل چشم کاهش یابد.
- ترابکولوپلاستی لیزر انتخابی (SLT): در این روش، لیزر انتخابی با دقت بالا بر روی بافتهای زاویه تخلیه چشم اعمال میشود، به گونهای که فقط سلولهای خاصی تحت تأثیر قرار میگیرند و باعث افزایش جریان مایع میشود. روش SLT را می توان هر چند وقت یکبار انجام داد.
- ایریدوتومی محیطی با لیزر (LPI): این روش برای پیشگیری از بروز حمله گلوکوم زاویهبسته استفاده میشود. با استفاده از لیزر، یک سوراخ در قسمت محیطی دیافراگم چشم ایجاد میشود تا مایع زلالیه از زاویه خارج شود و فشار داخل چشم کاهش یابد.
- سیکلوفوتوکواگولاسیون: در سیکلوفوتوکواگولاسیون، لیزر استفاده می شود تا بخشی از بافت چشمی (مانند ستونی از بافت جلوی چشم) کاهش یابد و از جمع مایعات در چشم جلوگیری شود.
تمامی این روشهای لیزری با هدف بهبود جریان مایع زلالیه و کاهش فشار داخل چشم انجام میشوند. انتخاب روش مناسب بستگی به وضعیت بالینی و نیازهای هر بیمار دارد که توسط متخصص چشمپزشک تعیین میشود.

جراحی آب سیاه
زمانی که استفاده از دارو روش جراحی با لیزر نتواند فشار چشم را کم کند ممکن است نیاز به یک جراحی کوچک و سرپایی در چشم باشد. از جمله روش های جراحی برای درمان آب سیاه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
ترابكولكتومی
در این روش، جراح یک برش کوچک در قسمت سفید چشم ایجاد میکند تا بخشی از بافت داخل آن را خارج کند. این کار باعث تسهیل تخلیه مایعات اضافی از چشم میشود و به کاهش فشار داخل چشم کمک میکند. ترابکولکتومی ممکن است به همراه مصرف داروها یا روشهای درمانی دیگر نیز صورت بگیرد تا اثربخشی درمانی بهتری حاصل شود.
جراحی کاشت درن
در این روش، پزشک یک لوله یا درن را در داخل چشم قرار میدهد تا به تخلیه مایع چشم کمک کرده و فشار داخل چشم را کاهش دهد.
الکتروکوتر
در این روش، جراح از یک دستگاه حرارتی به نام ترابکتوم (Trabectome) استفاده میکند تا برشهای ظریفی در لولههای تخلیه چشم ایجاد کند. با استفاده از الکتروکوتر، حرارت ایجاد شده توسط ترابکتوم به بافت داخل چشم منتقل میشود. این انتقال حرارت باعث برش و کاهش برخی از بافتها میشود، که در نتیجه به تخلیه بهتر مایعات از چشم و کاهش فشار داخل چشم منجر میشود.الکتروکوتر نسبت به روش ترابكولكتومی و کاشت درن،کم تهاجمی تر است.

راههای پیشگیری از آب سیاه چشم کدامند؟
پیشگیری از آب سیاه چشم (گلوکوم) از اهمیت زیادی برخوردار است و ممکن است با اقدامات ساده و بهداشتی، احتمال ابتلا به این بیماری کاهش یابد. برخی از راههای پیشگیری عبارتند از:
- انجام معاینات دورهای چشم توسط چشمپزشک به منظور اندازهگیری فشار داخل چشم و بررسی سلامت عصب بینایی.
- مصرف مواد غذایی حاوی آنتیاکسیدانها مانند ویتامین C و E که ممکن است به سلامت چشمها کمک کند.
- حفظ وزن سالم و انجام فعالیتهای ورزشی منظم که میتواند فشار خون را کنترل کرده و به بهبود جریان خون به چشمها کمک کند.
- کنترل فشار خون به صورت مداوم، زیرا فشار خون بالا میتواند فشار داخل چشم را افزایش دهد.
- در صورت داشتن دیابت، کنترل موثر قند خون میتواند خطر ابتلا به آب سیاه چشم را کاهش دهد.
- استفاده از عینک محافظ در مواجهه با آفتاب یا مواد شیمیایی محافظت از چشمها را افزایش میدهد.
- پیشگیری از آسیب به چشم به دلیل ضربه با استفاده از کلاه یا عینک مخصوص.
- در صورت تجویز پزشک، استفاده از قطرههای چشمی که فشار داخل چشم را کنترل میکنند.
با این حال، مهمترین قدم و بهترین راه برای پیشگیری از آب سیاه، مراجعه به متخصص چشمپزشک برای معاینات دورهای و اطلاعات دقیق در مورد وضعیت چشم و اقدامات پیشگیری خاص است.