بسیاری از بیماران با درد پهلو و کمی ورم در مچ پا به ما مراجعه میکنند. اولین سؤالشان این است: «آیا سنگ کلیه باعث ورم پا میشود؟»
پاسخ کوتاه این است: معمولاً خیر.
سنگ کلیه بهخودیخود پا را متورم نمیکند. کار اصلی سنگ، ایجاد درد شدید (کولیک) و خونریزی در ادرار است. اما (و این یک “اما”ی بزرگ است) در شرایط خاصی، سنگ کلیه میتواند بهصورت غیرمستقیم باعث ورم اندام تحتانی شود. این اتفاق زمانی میافتد که سنگ، باعث آسیب جدی به عملکرد کلیه شده باشد.
ارتباط پنهان سنگ کلیه و ورم پا
بیایید روراست باشیم. ورم پا (ادم محیطی) بیشتر نشانه نارسایی قلبی یا مشکلات وریدی است تا سنگ کلیه.
اما در تجربه ما در برخورد با بیماران اورولوژی، سه حالت وجود دارد که سنگ کلیه باعث ورم پا میشود:
۱. انسداد و هیدرونفروز (Hydronephrosis)
وقتی سنگ در لوله حالب (لوله بین کلیه و مثانه) گیر کند، راه ادرار بسته میشود. ادرار به عقب برمیگردد و کلیه باد میکند. پزشکان به این حالت «هیدرونفروز» میگویند.
اگر این انسداد طولانی شود و هر دو کلیه را درگیر کند، بدن نمیتواند آب اضافی را دفع کند. نتیجه چیست؟ آب زیر پوست جمع میشود و شما ورم پا را میبینید.
۲. نارسایی حاد کلیه
گاهی سنگهای بزرگ (مثل سنگهای شاخگوزنی) بدون سروصدا بافت کلیه را تخریب میکنند. بیمار زمانی متوجه میشود که کلیهها از کار افتادهاند.
در نارسایی کلیه، تعادل مایعات بدن به هم میخورد. اینجاست که ورم شدید در ساق پا، مچ پا و حتی دور چشم ظاهر میشود.
۳. عفونت شدید کلیه
سنگ میتواند باعث عفونت شود. عفونت شدید (پیلونفریت) عملکرد فیلترهای کلیه را مختل میکند. وقتی پروتئین از ادرار دفع شود (پروتئینوری)، آب درون رگها به بافتها نشت میکند و پاها ورم میکنند.
نکته تجربی: اگر فقط یکپایتان ورم کرده و درد شدید پهلو دارید، احتمالاً دلیلش لخته خون (DVT) است، نه سنگ کلیه. ولی اگر هر دو پا ورم کرده و سابقه سنگسازی دارید، باید نگران عملکرد کلیه باشید.
تفاوت ورم پا در سنگ کلیه و بیماری قلبی
تشخیص این دو برای بیماران سخت است. جدول زیر به شما کمک میکند سریعتر تصمیم بگیرید:
| ویژگی 📋 | ورم ناشی از مشکل کلیه 🩺 | ورم ناشی از مشکل قلبی ❤️ |
|---|---|---|
| محل ورم 📍 | معمولاً دور چشمها (صبح) و پاها | بیشتر در ساق و مچ پا (غروب) |
| علائم همراه ⚠️ | تغییر رنگ ادرار، درد پهلو، تهوع | تنگی نفس، خستگی شدید با فعالیت |
| نوع ورم 🔍 | نرم و با فشار انگشت فرومیرود | سفتتر است |
چه زمانی باید نگران باشیم؟ (علائم خطر)
ما همیشه به مراجعین میگوییم هر ورمی خطرناک نیست. اما اگر ورم پا با علائم زیر همراه شد، همینالان باید به پزشک مراجعه کنید:
- تب و لرز شدید (نشانه عفونت خون).
- قطعشدن کامل جریان ادرار (انسداد کامل).
- تنگی نفس (تجمع آب در ریه).
- گیجی و خوابآلودگی (بالارفتن سموم بدن).
در این شرایط، زمان طلایی درمان را نباید از دست داد. تشخیص دقیق علت ورم (سنگ، نارسایی یا مشکل قلبی) نیاز به سونوگرافی و آزمایش کراتینین دارد. برای ساکنین اصفهان و شهرهای اطراف، پیشنهاد میکنیم برای بررسی دقیق عملکرد کلیه و درمان سنگهای پیچیده، از مشاوره دکتر رضا صافی متخصص اورولوژی اصفهان استفاده کنند. ایشان تجربه بالایی در درمان سنگهایی دارند که باعث عوارض کلیوی شدهاند.
۳ گام طلایی برای درمان ورم پا (زمانی که کلیه درگیر است)
بسیاری از بیماران تصور میکنند با خوردن یک قرص ادرارآور (مثل فوروزماید یا لیزیکس) ورم پا ناپدید میشود. این یک اشتباه خطرناک است. ما در تجربه بالینی دیدهایم که اگر مسیر کلیه بسته باشد، مصرف خودسرانه ادرارآورها فشار داخل کلیه را بالا میبرد و درد را بدتر میکند.
برای درمان ورم ناشی از سنگ کلیه، باید «علت» را خاموش کنیم، نه «علامت» را. برنامه درمانی استاندارد شامل ۳ مرحله زیر است:
۱. باز کردن مسیر ادرار (رفع انسداد مکانیکی)
اگر سنگ در لوله حالب گیر کرده و باعث برگشت ادرار و ورم شده، هیچ دارویی سنگ را حل نمیکند. زمان علیه شماست. برای نجات کلیه و خواباندن ورم، پزشک باید سریعاً مسیر را باز کند. این کار معمولاً با روشهای زیر انجام میشود:
- سنگشکن برون اندامی (ESWL): خردکردن سنگ با امواج صوتی.
- لیزر دروناندامی (TUL): پزشک با دوربین وارد مجرا شده و سنگ را با لیزر پودر میکند. به محض اینکه راه باز شود و ادرار جریان پیدا کند، ورم پاها طی ۴۸ ساعت تخلیه میشود.
۲. مدیریت عفونت و التهاب
گاهی ورم پا نشانه عفونت فعال است. سنگ مانند یک جسم خارجی عمل میکند و میکروبها را جذب میکند.
- اگر تب دارید یا ورم پایتان گرم است، یعنی کلیه درگیر عفونت شده.
- در این مرحله، پزشک آنتیبیوتیکهای تزریقی تجویز میکند. با کنترل عفونت، نشت مایعات به بافت پا متوقف میشود.
۳. اصلاح ضربتی رژیم غذایی (حذف نمک)
کلیهای که درگیر سنگ و تورم است، توان دفع نمک را ندارد. هر ذره نمکی که میخورید، آب را در مچ پای شما حبس میکند.
- قانون طلایی: نمکدان را از سر سفره حذف کنید.
- پروتئین کمتر: گوشت قرمز بار کلیه را سنگین میکند. تا زمان بهبود کامل، مصرف گوشت را به حداقل برسانید.
- آب هوشمندانه: اگر انسداد کامل ندارید، آب بنوشید. اما اگر ادرارتان قطع شده، تا زمان مراجعه به اورژانس مایعات زیاد نخورید.
توصیه تخصصی: درمان ورم پا ناشی از سنگ کلیه، یک کار تیمی است. تشخیص اینکه آیا نیاز به سنگشکن دارید یا دارودرمانی، نیاز به بررسی دقیق توسط متخصص دارد. برای بررسی وضعیت کلیههایتان میتوانید همین حالا از مشاوره بهترین متخصص درمان سنگ کلیه استفاده کنید تا قبل از آسیب دائمی به بافت کلیه، جلوی پیشرفت بیماری را بگیرید.
سؤالات متداول بیماران
۱. چرا فقط پای راستم (یا چپم) ورم کرده است؟
اگر ورم فقط در یک پا باشد، معمولاً ربطی به سنگ کلیه ندارد. سنگ کلیه یا نارسایی کلیوی معمولاً باعث ورم در هر دو پا میشود. ورم یکطرفه، بیشتر نشانه لخته خون (DVT) یا عفونت موضعی در همان پا است. این حالت یک اورژانس پزشکی محسوب میشود و باید سریعاً سونوگرافی داپلر عروق انجام دهید.
۲. آیا مسکنهایی که برای درد سنگ میخورم، باعث ورم میشوند؟
بله دقیقاً! بسیاری از بیماران فکر میکنند ورمشان بهخاطر خود سنگ است، درحالیکه مقصر اصلی مسکنها هستند. داروهای ضدالتهاب مثل ناپروکسن، دیکلوفناک و ایبوپروفن باعث میشوند کلیه نمک و آب را در بدن نگه دارد. اگر فشارخون بالا یا سابقه ورم دارید، مصرف این مسکنها بدون نظر پزشک میتواند ورم پا را بدتر کند.
۳. آیا بعد از عمل سنگشکن، ورم پا طبیعی است؟
بلافاصله بعد از عمل، خیر. اما اگر حین عمل مایعات سرم زیادی دریافت کرده باشید، ممکن است تا ۲۴ ساعت کمی احساس پفکردگی کنید. اگر ورم بعد از چند روز ادامه داشت یا بیشتر شد، یعنی کلیه هنوز نتوانسته به حالت عادی برگردد و باید با جراحتان تماس بگیرید.
۴. پیادهروی برای سنگ کلیه خوب است، اما با پای ورمکرده چطور؟
سوال ظریفی است. پیادهروی به دفع سنگ کمک میکند، اما اگر پاهایتان شدیداً ورم کرده، ایستادن طولانی فشار را بیشتر میکند. پیشنهاد ما: پیادهرویهای کوتاه (۱۰ دقیقهای) داشته باشید و بین آنها دراز بکشید و پاها را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا ورم برگردد.
۵. چه رنگی شدن ادرار همراه با ورم خطرناک است؟
اگر ادرارتان به رنگ چای پررنگ درآمد و همزمان پاهایتان ورم کرد، این نشانه کلاسیک آسیب فیلترهای کلیه (گلومرولونفریت) است. در این حالت سنگ کلیه مشکل اصلی نیست؛ بلکه بافت کلیه ملتهب شده و نیاز به بستری فوری دارد.
۶. آیا سنگ حالب (لوله ادرار) بیشتر از سنگ داخل کلیه باعث ورم میشود؟
بله. سنگی که در کلیه ساکن است و راه را نبسته، کاری به ورم بدن ندارد. اما سنگی که وارد لوله حالب شده و مسیر را کاملاً مسدود کرده، باعث پسزدن ادرار و اختلال در دفع آب بدن میشود. پس سنگِ متحرک، خطرناکتر است.
