سرطان یکی از مهمترین چالشهای پزشکی در سراسر جهان است، اما پیشرفت فناوریهای درمانی، روشهای جدیدی را برای درمان این بیماری در اختیار پزشکان قرار داده است. امروزه بسیاری از تومورها را میتوان بدون جراحیهای سنگین، بدون خونریزی و با کمترین آسیب به بافتهای سالم درمان کرد. سیستم رادیوسرجری سایبرنایف (CyberKnife) یکی از پیشرفتهترین فناوریهای درمان سرطان در جهان است که با دقتی در حد کسری از میلیمتر، پرتوهای درمانی را تنها بر روی بافت هدف متمرکز میکند.
این فناوری نوین اکنون در مرکز درمان سرطان رسا در شهرک سلامت اصفهان در اختیار بیماران قرار گرفته است. بهرهگیری از دستگاه سایبرنایف، امکان درمان بسیاری از تومورهای مغز، ستون فقرات، ریه، کبد، پانکراس، پروستات و سایر اندامهای بدن را با روشی کمتهاجمی فراهم کرده و امید تازهای را برای بیمارانی ایجاد کرده است که به دنبال درمانی دقیق، ایمن و پیشرفته هستند.
شهرک سلامت اصفهان با شعار «سرطان پایان زندگی نیست» همواره تلاش کرده است جدیدترین فناوریهای پزشکی دنیا را در اختیار بیماران ایرانی و بینالمللی قرار دهد. راهاندازی سیستم رباتیک سایبرنایف نیز در همین راستا انجام شده است تا بیماران بتوانند بدون نیاز به سفر به خارج از کشور، از یکی از پیشرفتهترین روشهای درمان سرطان بهرهمند شوند.
نقش مهندس مسعود صرامی در توسعه شهرک سلامت اصفهان
راهاندازی فناوریهای پیشرفتهای مانند سایبرنایف، حاصل نگاهی آیندهنگر به حوزه سلامت است. مهندس مسعود صرامی، بنیانگذار شهرک سلامت اصفهان و از کارآفرینان شناختهشده کشور، با سرمایهگذاری در توسعه زیرساختهای درمانی، نقش مهمی در ایجاد بستری برای ارائه خدمات پزشکی مدرن در ایران ایفا کرده است. تجهیز مرکز درمان سرطان رسا به سیستم رباتیک سایبرنایف نیز بخشی از این چشمانداز بوده است؛ اقدامی که شهرک سلامت اصفهان را به یکی از مراکز پیشرو در درمان سرطان و گردشگری سلامت کشور تبدیل کرده است.
سایبرنایف چیست؟
سایبرنایف (CyberKnife) یک سیستم پیشرفته رادیوسرجری استریوتاکتیک رباتیک است که برای درمان برخی تومورها و ضایعات خوشخیم و بدخیم در نقاط مختلف بدن به کار میرود. برخلاف نام این فناوری، در روش سایبرنایف هیچ تیغ جراحی، برش یا بخیهای وجود ندارد و تمام فرآیند درمان با استفاده از پرتوهای پرانرژی و کاملاً هدفمند انجام میشود.
این سیستم از یک شتابدهنده خطی، بازوی رباتیک هوشمند و سامانه تصویربرداری لحظهای تشکیل شده است. این سه بخش در کنار یکدیگر، موقعیت دقیق تومور را در هر لحظه شناسایی کرده و پرتوها را با دقت بسیار بالا به همان ناحیه هدایت میکنند. حتی اگر تومور در اثر تنفس یا حرکات طبیعی بدن جابهجا شود، دستگاه بهصورت خودکار مسیر تابش را اصلاح میکند تا درمان با بالاترین دقت انجام شود.
به دلیل این فناوری پیشرفته، سایبرنایف به یکی از دقیقترین روشهای درمان غیرتهاجمی سرطان در جهان تبدیل شده است و میتواند در درمان بسیاری از تومورهایی که در نزدیکی اندامهای حساس مانند مغز، نخاع، عصب بینایی، ریه، کبد، پانکراس و پروستات قرار دارند، مورد استفاده قرار گیرد.
چرا درمان با سایبرنایف اهمیت دارد؟
در روشهای قدیمی پرتودرمانی، برای اطمینان از پوشش کامل تومور، بخشی از بافتهای سالم اطراف نیز در معرض اشعه قرار میگرفتند. اما در سیستم سایبرنایف، به لطف فناوری رباتیک و تصویربرداری مداوم، پرتوها تنها بر روی ناحیه هدف متمرکز میشوند. این ویژگی باعث میشود دقت درمان افزایش یافته و احتمال آسیب به بافتهای سالم تا حد زیادی کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر، بسیاری از بیماران پس از پایان جلسه درمان نیازی به بستری طولانیمدت ندارند و میتوانند فعالیتهای روزمره خود را در مدت کوتاهی از سر بگیرند. همچنین در برخی موارد، سایبرنایف میتواند جایگزین مناسبی برای جراحیهای پیچیده یا درمان بیمارانی باشد که به دلایل مختلف امکان انجام عمل جراحی را ندارند.
سایبرنایف چگونه کار میکند؟
سایبرنایف (CyberKnife) یکی از پیشرفتهترین سیستمهای رادیوسرجری استریوتاکتیک در جهان است که با استفاده از فناوری رباتیک و تصویربرداری هوشمند، تومور را با دقتی بسیار بالا هدف قرار میدهد. در این روش، برخلاف جراحیهای معمول، هیچ برشی روی بدن ایجاد نمیشود و درمان تنها با استفاده از پرتوهای پرانرژی انجام میگیرد.
اساس عملکرد سایبرنایف بر این اصل استوار است که دوز بالای اشعه تنها به بافت سرطانی یا تومور تابانده شود و بافتهای سالم اطراف تا حد امکان از دریافت اشعه محافظت شوند. این موضوع باعث میشود درمان علاوه بر اثربخشی بالا، عوارض کمتری نیز برای بیمار به همراه داشته باشد.
سه فناوری که سایبرنایف را منحصربهفرد کردهاند
دقت بالای سایبرنایف نتیجه ترکیب سه فناوری پیشرفته است که بهصورت هماهنگ در کنار یکدیگر عمل میکنند.
شتابدهنده خطی (Linear Accelerator)
در این بخش، پرتوهای پرانرژی مورد نیاز برای درمان تولید میشوند. این پرتوها توانایی از بین بردن سلولهای سرطانی را دارند و با برنامهریزی دقیق، تنها به ناحیه موردنظر تابانده میشوند.
بازوی رباتیک هوشمند
یکی از مهمترین تفاوتهای سایبرنایف با دستگاههای معمول پرتودرمانی، استفاده از یک بازوی رباتیک بسیار دقیق است. این بازو میتواند از صدها زاویه مختلف در اطراف بیمار حرکت کند و پرتوها را از مسیرهای گوناگون به سمت تومور هدایت کند. همین ویژگی موجب میشود حتی تومورهایی که در موقعیتهای پیچیده قرار دارند نیز با دقت بالا درمان شوند.
سیستم تصویربرداری و ردیابی لحظهای
در طول درمان، دستگاه بهطور مداوم از محل تومور تصویربرداری میکند. اگر تومور به دلیل تنفس، سرفه یا سایر حرکات طبیعی بدن جابهجا شود، سیستم بهصورت خودکار این تغییرات را تشخیص داده و مسیر تابش اشعه را اصلاح میکند. این قابلیت، یکی از مهمترین مزایای سایبرنایف نسبت به بسیاری از روشهای قدیمی پرتودرمانی است.
درمان با سایبرنایف چگونه انجام میشود؟
درمان با سایبرنایف معمولاً طی چند مرحله برنامهریزی و اجرا میشود تا اشعه با بیشترین دقت ممکن به محل تومور تابانده شود.
۱. بررسی وضعیت بیمار
در نخستین مرحله، بیمار توسط متخصص رادیوانکولوژی و سایر اعضای تیم درمان ارزیابی میشود. نوع سرطان، اندازه تومور، محل قرارگیری آن و شرایط عمومی بیمار بررسی میشود تا مشخص شود آیا سایبرنایف بهترین گزینه درمانی برای بیمار است یا خیر.
۲. تصویربرداری دقیق
پس از تأیید درمان، بسته به نوع تومور، تصویربرداریهایی مانند CT Scan، MRI یا در برخی موارد PET Scan انجام میشود. این تصاویر اطلاعات بسیار دقیقی از اندازه، شکل و محل تومور در اختیار پزشکان قرار میدهد.
۳. طراحی برنامه درمان
تصاویر تهیهشده وارد نرمافزار اختصاصی سایبرنایف میشوند. در این مرحله، متخصص رادیوانکولوژی و فیزیک پزشکی با همکاری یکدیگر، مسیر تابش پرتوها، میزان دوز اشعه، تعداد جلسات درمان و زوایای تابش را با دقت برنامهریزی میکنند. این مرحله یکی از مهمترین بخشهای درمان است و نقش زیادی در موفقیت درمان دارد.
۴. انجام درمان
در روز درمان، بیمار روی تخت مخصوص دستگاه دراز میکشد و بدون نیاز به بیهوشی یا جراحی، درمان آغاز میشود. بازوی رباتیک دستگاه در اطراف بیمار حرکت کرده و پرتوها را از زوایای مختلف به سمت تومور هدایت میکند. در تمام این مدت، سیستم تصویربرداری موقعیت تومور را کنترل میکند تا اشعه دقیقاً به محل تعیینشده تابانده شود.
بسته به نوع تومور، هر جلسه درمان معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان میبرد و در برخی موارد ممکن است تا حدود ۹۰ دقیقه نیز ادامه داشته باشد.
آیا در طول درمان بیمار چیزی احساس میکند؟
یکی از ویژگیهای مهم سایبرنایف، راحتی بیمار در طول درمان است. برخلاف جراحیهای باز، در این روش خبری از برش، بخیه یا خونریزی نیست و بیمار تنها روی تخت درمان استراحت میکند.
در طول درمان، بیمار هیچ دردی ناشی از تابش اشعه احساس نمیکند و معمولاً نیازی به بیهوشی عمومی نیز وجود ندارد. در برخی درمانهای مغزی ممکن است از ماسک مخصوص برای ثابت نگه داشتن سر استفاده شود و در درمان بعضی از تومورهای متحرک نیز از تجهیزات کمکی برای افزایش دقت درمان بهره گرفته شود.
پس از پایان جلسه، اغلب بیماران میتوانند بدون نیاز به بستری، مرکز درمانی را ترک کرده و فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند؛ مگر اینکه پزشک بر اساس شرایط بیمار توصیه دیگری داشته باشد.
چرا دقت سایبرنایف اهمیت زیادی دارد؟
بسیاری از تومورها در مجاورت اندامهای بسیار حساس بدن مانند مغز، نخاع، اعصاب بینایی یا عروق اصلی قرار دارند. در چنین شرایطی، حتی چند میلیمتر خطا میتواند احتمال آسیب به بافتهای سالم را افزایش دهد.
سایبرنایف با بهرهگیری از فناوری رباتیک، تصویربرداری مداوم و نرمافزارهای پیشرفته برنامهریزی درمان، این امکان را فراهم میکند که اشعه با دقتی در حد کمتر از یک میلیمتر به تومور تابانده شود. همین دقت بالا، یکی از مهمترین دلایلی است که این فناوری را به یکی از پیشرفتهترین روشهای درمان غیرتهاجمی برخی از تومورها در جهان تبدیل کرده است.
مزایا و ویژگیهای دستگاه سایبرنایف
سایبرنایف یکی از پیشرفتهترین سیستمهای رادیوسرجری جهان است که با بهرهگیری از فناوری رباتیک، تصویربرداری هوشمند و نرمافزارهای پیشرفته برنامهریزی درمان، امکان درمان دقیق بسیاری از تومورها را فراهم میکند. این فناوری نسبت به بسیاری از روشهای سنتی پرتودرمانی، مزایای قابل توجهی دارد و به همین دلیل امروزه در مراکز درمانی پیشرفته دنیا مورد استفاده قرار میگیرد.
در ادامه با مهمترین مزایای درمان با سایبرنایف آشنا میشوید.
دقت بسیار بالا در درمان تومورها
مهمترین ویژگی سایبرنایف، دقت فوقالعاده بالای آن در هدفگیری تومور است. این سیستم میتواند پرتوهای درمانی را با دقتی کمتر از یک میلیمتر به محل ضایعه هدایت کند. چنین دقتی باعث میشود سلولهای سرطانی بیشترین میزان اشعه را دریافت کنند و در مقابل، بافتهای سالم اطراف تا حد زیادی حفظ شوند.
این ویژگی بهویژه در درمان تومورهایی که در نزدیکی مغز، نخاع، عصب بینایی یا سایر اندامهای حساس قرار دارند، اهمیت بسیار زیادی دارد.
درمان بدون جراحی، خونریزی و بخیه
برخلاف بسیاری از روشهای درمانی، در سایبرنایف هیچ برشی روی بدن ایجاد نمیشود و نیازی به جراحی باز وجود ندارد. تمام فرآیند درمان با استفاده از پرتوهای پرانرژی انجام میشود؛ بنابراین بیمار با مشکلاتی مانند خونریزی، بخیه، درد ناشی از جراحی یا دوران نقاهت طولانی روبهرو نخواهد شد.
به همین دلیل، سایبرنایف برای بسیاری از بیمارانی که امکان انجام جراحی را ندارند یا تمایل به درمانهای کمتهاجمی دارند، گزینهای مناسب محسوب میشود.
کاهش آسیب به بافتهای سالم
یکی از مهمترین اهداف در درمان سرطان، از بین بردن سلولهای سرطانی و در عین حال حفظ بافتهای سالم است. سایبرنایف با استفاده از صدها پرتو باریک که از زوایای مختلف به سمت تومور تابانده میشوند، دوز درمانی را در محل تومور متمرکز میکند. در نتیجه، میزان آسیب به بافتهای سالم اطراف نسبت به بسیاری از روشهای قدیمی کاهش مییابد.
قابلیت درمان تومورهای متحرک
در برخی سرطانها مانند تومورهای ریه، کبد یا پانکراس، محل تومور هنگام تنفس بیمار به طور طبیعی جابهجا میشود. سیستم سایبرنایف با استفاده از فناوری ردیابی لحظهای، این حرکات را تشخیص داده و مسیر تابش اشعه را بهصورت خودکار اصلاح میکند.
این قابلیت باعث میشود درمان با دقت بالا حتی در اندامهای متحرک نیز امکانپذیر باشد.
مناسب برای درمان تومورهای نقاط حساس بدن
به دلیل دقت بسیار بالای سایبرنایف، از این فناوری میتوان برای درمان تومورهایی استفاده کرد که در مجاورت ساختارهای حیاتی بدن قرار دارند؛ از جمله:
- تومورهای مغزی
- ضایعات نخاعی
- تومورهای ستون فقرات
- سرطان ریه
- سرطان کبد
- سرطان پانکراس
- سرطان پروستات
- برخی تومورهای کلیه(بیشتر بدانید: تشخیص دقیق سرطان کلیه و درمان برای حفط آن )
- برخی متاستازهای استخوانی
البته تصمیم نهایی درباره امکان درمان با سایبرنایف، پس از بررسی شرایط بیمار توسط تیم تخصصی رادیوانکولوژی انجام میشود.
درمان در تعداد جلسات کمتر
در بسیاری از بیماران، درمان با سایبرنایف تنها در یک تا پنج جلسه انجام میشود. تعداد جلسات به نوع تومور، اندازه ضایعه، محل قرارگیری آن و نظر پزشک متخصص بستگی دارد.
کاهش تعداد جلسات علاوه بر صرفهجویی در زمان، باعث میشود بیماران، بهویژه افرادی که از شهرهای دیگر یا خارج از کشور مراجعه میکنند، روند درمان آسانتری را تجربه کنند.
بدون نیاز به بیهوشی عمومی
در اغلب موارد، درمان با سایبرنایف بدون بیهوشی عمومی انجام میشود. بیمار در طول درمان کاملاً هوشیار است و تنها روی تخت دستگاه در وضعیت مناسبی قرار میگیرد. این موضوع علاوه بر افزایش ایمنی درمان، خطرات ناشی از بیهوشی را نیز کاهش میدهد.
بازگشت سریع به زندگی روزمره
یکی دیگر از مزایای مهم سایبرنایف، کوتاه بودن دوره نقاهت است. بسیاری از بیماران پس از پایان جلسه درمان، میتوانند مرکز درمانی را ترک کرده و فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند. این موضوع در مقایسه با جراحیهای باز که معمولاً نیازمند بستری و استراحت طولانی هستند، یک مزیت مهم محسوب میشود.
افزایش کیفیت زندگی بیماران
هدف درمان سرطان تنها از بین بردن تومور نیست، بلکه حفظ کیفیت زندگی بیمار نیز اهمیت زیادی دارد. درمان کمتهاجمی، کاهش عوارض ناشی از جراحی، کوتاه بودن دوره درمان و امکان بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره، از عواملی هستند که میتوانند تجربه درمان را برای بسیاری از بیماران بهبود بخشند.
چرا سایبرنایف در مرکز رسا شهرک سلامت اصفهان؟
مرکز درمان سرطان رسا در شهرک سلامت اصفهان با بهرهگیری از فناوری پیشرفته سایبرنایف، تلاش میکند خدمات درمانی را مطابق با استانداردهای روز دنیا ارائه دهد. حضور تیم تخصصی رادیوانکولوژی، استفاده از تجهیزات مدرن، برنامهریزی دقیق درمان و ارائه خدمات به بیماران داخلی و بینالمللی، این مرکز را به یکی از مراکز شاخص درمان سرطان در کشور تبدیل کرده است.
درمان به روش سایبرنایف توسط کدام متخصصین انجام می شود؟
متخصصان این زمینه، تومور شناسان و متخصصان رادیوآنکولوژی هستند. اما گاها متخصصان فیزیک پزشکی (مسئولان کیفیت درمان)، تکنسین های پرتودرمانی، پرستاران دستیار پزشک و همچنین مسئولین پذیرش بیمار که سوالات بیماران را پاسخگو هستند، برای تأثیر گذاری سیستم و راحت تر شدن آن، متخصص آنکولوژی را یاری می دهند.
برای درمان چه نوع سرطانی می شود از سیستم سایبرنایف استفاده کرد؟
تمامی آسیب ها و سرطان های مغز و نواحی سر و گردن، در هر اندازه ای و هر نوع بدخیم یا خوش خیم و هر مدل بد شکلی شریانی وریدی، سرطان ریه، پروستات، کبد، اختلالات ستون فقرات. برای بیمارانی که قبلا پرتودرمانی داشته اند نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
انکولوژیست های پرتو درمانی
انکولوژیست های پرتو درمانی از پرتوهای فوتون پرانرژی برای هدف قرار دادن و از بین بردن سلول های سرطانی استفاده می کنند. تقریباً نیمی از بیماران سرطانی در یک برهه تحت درمان با اشعه قرار می گیرند.
در برخی موارد برای درمان غدد با اندازه ی زیر ۵ سانتی متراز پرتوهای شدید استفاده می کنند که به دلیل دقت تابش به این فرآیند «پرتو-جراحی» گفته می شود.
نمونه ی واضحی از نتیجه ی رادیوتراپی بیمار Brain با دستگاه سایبرنایف بعد از ۳ ماه
عکس سمت چپ در قسمت بالا قبل از رادیوتراپی است (غده به طور واضح دیده میشود)
عکس سمت راست در قسمت بالا بعد از اعمال رادیوتراپی(غده از بین رفته است)
مقایسه ی پت اسکن بیمار Neck قبل و بعد از رادیوتراپی
«پت اسکن / PET Scan» یا « برشنگاری با گسیل پوزیترون / Positron Emission Tomography» نوعی روش نوین در تشخیص بیماریها است که در آن با تزریق نوعی مواد رادیواکتیو به بدن پزشکها میتوانند انواع بیماریها را خیلی سریعتر از سایر روشهای موجود تشخیص دهند
همانطور که مشاهده میکنید عکس سمت چپ نشان دهنده ی غده ای در ناحیه گردن است که با گرفتن ماده ی رادیو اکتیو تشعشع کرده است و تشخیص را واضح تر از سی تی اسکن نموده
عکس سمت راست نیز پت اسکن همین بیمار پس از رادیوتراپی است. در این عکس تاثیر پرتودرمانی را به طور واضح بر روی غده میتوان مشاهده نمود.
پرتودرمانی یا رادیوتراپی در مرکز رسا در شهرک سلامت اصفهان
پرتودرمانی یا رادیوتراپی (Radiation therapy) یکی از مهمترین شاخههای فیزیک پزشکی است. پرتودرمانی به درمان بیماری با استفاده از پرتوهای نافذ مانند پرتوهای ایکس و آلفا و بتا و گاما که یا از دستگاه تابیده میشوند یا از داروهای حاوی مواد نشاندارشده ساطع میشوند گویند . به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، کاربرد اصلی پرتو درمانی در معالجه و یا تقلیل امراض سرطانی میباشد. پرتودرمانی یکی از درمانهای سرطان است که در آن با تابانیدن اشعه بر توده سرطانی، سلولهای سرطانی کشته میشوند. پرتودرمانی با اهداف و شیوههای متنوع و متفاوتی، انجام میشود.
انجام پرتودرمانی نیاز به امکانات و محاسبات دقیق دارد، باید دقیقا محاسبه شود که چه میزان اشعه به بدن تابانیده شود، این میزان اشعه باید دقیقا بر هدف متمرکز شود. از آنجا که تودهای که اشعه میگیرد در عمق بدن قرار دارد، باید اشعه طوری تابانیده شود که اعضای سر راه تحت تأثیر قرار نگیرند به همین منظور گاهی اشعه کل مورد نیاز را محاسبه میکنند و از چند مسیر اشعه را به بدن میتابانند، طوری که نهایتا میزان کلی پرتو دریافتی برای کشتن سلولهای سرطانی کافی باشد، اما از آنجا که اشعه به چند باریکه تقسیم شده و از چند زاویه به بدن تابانیده شده، اعضای سر راه آسیب نمیبینند.
